De geschiedenis van de Routemaster

(Copyright: Phil Wilson, vertaald met permissie door Theo Vereecken )

De laatste dubbeldekker bus die in zijn geheel door London Transport ontworpen werd, was de Routemaster. De eerste exemplaren van het model uit de vijftiger jaren waren ontwikkeld om de toenmalige vloot van trolleybussen te vervangen. Het was derhalve de laatste echte "open platform" bus die gebouwd werd tussen 1958 en 1968 om in Londen dienst te doen. Deze bus werd ontwikkeld om tenminste 17 jaar mee te gaan.

Tussen 1954 en 1957 werden er 4 prototypen gebouwd. De eerste 2 prototypen (RM1 en RM2) werden gebouwd in de nu gesloten Chiswick Garage van London Transport en in nauwe samenwerking met AEC (Associated Equipment Company) in het nabijgelegen Southall en met Park Royal (carrosserie/chassis bouwers). De andere twee gebouwde prototypen (RM3 en RMC4) hadden een carrosserie/chassis van respectievelijk Weymann in Addlestone en ECW (Eastern Coach Works) in Lowestoft. RM3 en RMC4 kregen Leyland motoren, waarbij RMC4 een experimenteel exemplaar was, speciaal gebouwd voor de Green Line Coach. Ondanks het feit dat de Routemaster een ontwerp uit de jaren vijftig was, moet gezegd worden dat het een geavanceerd ontwerp was voor haar tijd. Door gebruik te maken van een lichtmetalen aluminium legering voor de carrosserie was men in staat om een bus te maken met een capaciteit van 64 zitplaatsen, die binnen de gewichtslimiet bleef van de oudere Routemaster RT die een capaciteit had van 56 passagiers. De Routemaster RM verschilde ook van eerder ontworpen dubbeldekkers doordat deze als een geheel gebouwd was. In plaats van het traditionele "losse" chassis en carrosserie, had de Routemaster een verstevigde opbouw uit een stuk. De mechanische onderdelen werden gemonteerd op het voor en achter subframe in plaats van zoals gebruikelijk op een zwaar chassis. Andere nieuwigheden die standaard op de Routemaster zaten, waren onafhankelijke vering voor, stuurbekrachtiging, een automatische versnellingsbak en een hydraulisch remsysteem. In 1961 werden 24 bussen gebouwd en daarna vergroot door middel van een 2ft 6inch lang tussenstuk in het midden van de bus. Daardoor ontstond een dubbeldekker met een capaciteit van 72 passagiers. Deze uitvoering, genaamd RML (Routemaster Lengthened) werd vanaf 1965 het standaard model en blijft tot nu toe de meest geziene dubbeldekker. Met een gewicht van ca. 7,5 ton is deze RML nog altijd bijna 2 ton lichter in gewicht dan de huidige generatie bussen die dezelfde passagiers capaciteit hebben.

Tijdens de productie van de Routemasters ontstonden verschillende modificaties. In de periode 1962/1963, werden 575 modellen uitgerust met een Leyland motor. Vanaf 1964 werden diverse dubbeldekkers gebouwd met verlichte reclame panelen aan de niet bestuurders kant (off-side). Andere modificaties bestonden uit veranderingen in de radiator grille, koplamp panelen, het verwarmingsrooster, de off-side routeborden, de rem ventilator grille en de voorruiten boven (upper-deck). Dit lijstje staat nog los van de modificaties aan mechanische onderdelen of aan het interieur. Wat op het eerste gezicht een standaard bus lijkt, is het beslist niet. In vervolg op het prototype RMC4, werden vanaf 1962 in totaal 68 exemplaren gebouwd om ingezet te worden op de Green Line routes. Deze serie bussen, genaamd RMC (Routemaster Coach) hadden een capaciteit van 57 passagiers en waren voorzien van een gesloten platform met deuren die electrisch bediend konden worden, luchtvering, fluorverlichting, een afwijkend interieur, bagage rekken en dubbele koplampen.In 1965 werden als vervolg hierop nog 43 Green Line bussen gebouwd in een verlengde RML versie (30 ft) en deze dubbeldekkers kregen de modelaanduiding RCL (Routemaster Coach Lengthened). De capaciteit was 65 personen en deze bussen werden uitgerust met een krachtigere AEC motor.Vanaf mei 1964 werden 50 bussen geleverd aan Northern General Transport uit Gateshead . Deze bussen, bekend onder de naam RMF (Routemaster Front Entrance), waren 30 ft lang, hadden een Leyland motor en de ingang en de trap naar boven waren vooraan in de bus geplaatst. Met andere ramen, een ander interieur en vele andere aanpassingen zagen deze Routemasters er anders uit dan hun Londense tegenhangers.Desondanks deze veranderingen en het heuvelachtige werkterrein, was dit type Routemaster wederom een succesvolle variant.

British European Airways (BEA), was de enige andere gebruiker van deze Routemaster. Een serie van 65 bussen werd in de periode 1966/1967 gebouwd en was iets korter, namelijk 27 ft 6 inch. Net als de Nothern General dubbel dekkers hadden deze bussen de ingang en trap naar boven aan de voorzijde en waren zij voorzien van een "niet Londens" interieur. Ook werd een zwaardere AEC motor gemonteerd. Daardoor waren deze dubbeldekkers in staat om een topsnelheid van 70 m.p.h. te halen en konden zelfs een bagage aanhanger trekken.

In 1966 werd het laatste prototype gebouwd, de FRM1, de Front Entrance Routemaster. Dit model werd ontwikkeld uit circa 60% standaard Routemaster onderdelen. Het had de motor (AEC) achterin geplaatst, de ingang en de trap zaten voorin. Dit prototype is nooit door London Transport goedgekeurd. Je kunt je afvragen hoe het verhaal van de Routemaster er had uitgezien als dit model wel in productie zou zijn genomen!

Vanaf januari 1970 werden 69 RMC's, 43 RCL's en 97 RML's ondergebracht bij een zusteronderneming van de National Bus Company, namelijk London Country Bus Services en tegen het einde van de zeventiger jaren werd het grootste gedeelte van de bovengenoemde dubbeldekker terug verkocht aan London Transport. Deze bussen werden toen voor verschillende doeleinden gebruikt. De meeste van deze bussen en voornamelijk de RML's, werden toegevoegd aan de grote vloot van rode Routemasters en zij rijden nog steeds.

In de tweede helft van de zeventiger jaren kondigden Britsh Airways (vroeger BEA), Northern General en London Country aan om verschillende bussen uit de dienstregeling te schrappen. London Transport deed hetzelfde in 1982. Veel van deze bussen werden als lesbus gebruikt en kregen veel te verduren op de beroemde Chiswick Skid Pan (een slip baan). Bijna 1500 Routemasters zijn uiteindelijk op de schroothoop beland en vele anderen zijn verkocht om ergens anders dienst te gaan doen. Weer anderen zijn omgebouwd tot allerlei bezienswaardigheden, beslist niet voor personenvervoer, maar gelukkig zijn een groot aantal dubbeldekkers in particuliere handen terechtgekomen en gerestaureerd. Vanaf 1985 werden er wederom Routemasters teruggekocht en ingezet op routes in onder andere Southampton, Blackpool, Glasgow, Perth, Dundee, Hull, Carlisle, Bedford, Kettering, Manchester, Southend en Burnley.

In de jaren 90, de tijd dat de recessie in het openbaar vervoer toesloeg, was rationalisering aan de orde van de dag en als gevolg daarvan verdwenen vele Routemasters. Toch werd er in diezelfde tijd (tussen 1990 en 1994) besloten om 500 RML's en 100 RM's te voorzien van nieuwe motoren. Hiervoor werden Cummings en Iveco motoren gebruikt. Tegelijkertijd werden nog eens 500 RML's opgeknapt om nog zeker 10 jaar langer mee te gaan.Een extra variant op de standaard Routemaster kwam in 1996 op de markt: de Routemasters op Route 36 van London Central kreeg nieuwe Scania motoren.

Eind 1994 was de privatisering van London Buses afgerond en bijna alle Routemasters in Londen waren vanaf die tijd in particulier bezit. Behalve de 43 RML's die op Route 13 en 19 rijden, deze zijn nog steeds eigendom van London Transport en worden door hen verhuurd aan de busmaatschappijen die deze routes exploiteren.

Ruim 50 jaar na de introductie van de Routemaster in het straatbeeld van Londen rijden er nog iets minder dan 1000 Routemasters van de in totaal 2876 gebouwde exemplaren rond in de hele wereld. Meer dan 600 dubbeldekkers doen heden ten dagen nog dienst als openbaar vervoer middel in Londen. Daarmee is de Routemaster een ware legende geworden.. . . . . . . . . . . . . . . . Tot december 2005 welteverstaan! Het stadsbestuur van London (lees Mayor Ken Livingstone) heeft begin dit 2005 besloten om alle Routemasters uit het straatbeeld te laten verdwijnen. Enkele van de aangevoerde redenen: het open platform is niet veilig en gehandicapten kunnen de bus niet in. Het is dus maar hoe je het bekijkt, maar jammer is het wel.

Gelukkig zijn er 2 routes gespaard gebleven van deze maatregel: Route 15 en Route 9 zijn als Heritage Route aangewezen en deze toeristische route wordt volledig gereden met Routemasters.

 

Routemaster type aanduiding:

RM = Routemaster

RML = Routemaster Lengthened

RMC= Routemaster Coach

RCL = Routemaster Coach Lengthened

FRM = Front Entranced Routemaster

RMF = Routemaster Front Entrance

RMA = Routemaster Airways

SRM = Silver Routemaster

 

Technische specificaties
De productieaantallen van de Routemasters waren als volgt:


4 Prototypes
2120 RMs 27,5 ft. standaard model
524 RMLs 30 ft. standaard model
68 RMCs 27,5 ft. coach
43 RCLs 30 ft. coach
1 RMF 30 ft. model met ingang aan voorzijde
50 RMFs 27,5 ft. model gebouwd voor Northern General
65 RMAs 27,5 ft. model gebouwd voor British European Airways
1 FRM 27,5 ft. prototype met motor achteraan en ingang aan voorzijde

 

Routemaster RM

Bouwperiode : van 1958 tot 1965
Breedte : 2,44 m
Lengte : 8,38 m
Hoogte : 4,37 m
Capaciteit : 64 passagiers, 28 beneden en 36 boven
Motor : AEC AV 590 9,6 liter diesel of Leyland 0600 9,8 liter diesel 115 pk bij 1800 toeren/minuut
Versnelling : AEC direct automatic 4 versnellingen
Remsysteem : continue hydraulisch
Besturing : stuurbekrachtiging, draaicirkel 62
Gewicht : 7468 kg onbeladen, 11864 kg beladen
Carrosserie : volledig aluminium
Chassis : 2 aparte stalen chassis frames (A en B)
A frame draagt de motor, het stuursysteem en voorwielophanging / vering
B frame draagt de achteras en achterwielophanging

Routemaster RML

Bouwperiode : 1961 en van 1965 tot 1968
Breedte : 2,44 m
Lengte : 9,14 m
Hoogte : 4,37 m
Capaciteit : 72 passagiers, 32 beneden en 40 boven
Motor : AEC AV 590 9,6 liter diesel 115 pk bij 1800 toeren/minuut
Versnelling : AEC direct automatic 4 versnellingen
Remsysteem : continue hydraulisch
Besturing : stuurbekrachtiging, draaicirkel 69
Gewicht : 7823 kg onbeladen, 12700 kg beladen
Carrosserie : volledig aluminium
Chassis : 2 aparte stalen chassis frames (A en B)
A frame draagt de motor, het stuursysteem en voorwielophanging / vering
B frame draagt de achteras en achterwielophanging

Routemaster RMC

Bouwperiode : 1962
Breedte : 2,44 m
Lengte : 8,38 m
Hoogte : 4,37 m
Capaciteit : 57 passagiers, 25 beneden en 32 boven
Motor : AEC AV 590 9,6 liter diesel 115 pk bij 1800 toeren/minuut
Versnelling : AEC direct automatic 4 versnellingen
Remsysteem : continue hydraulisch
Besturing : stuurbekrachtiging, draaicirkel 62
Gewicht : 7925 kg onbeladen, 11864 kg beladen
Carrosserie : volledig aluminium
Chassis : 2 aparte stalen chassis frames (A en B)
A frame draagt de motor, het stuursysteem en voorwielophanging / vering
B frame draagt de achteras en achterwielophanging

Routemaster RCL

Bouwperiode : 1965
Breedte : 2,44 m
Lengte : 9,14 m
Hoogte : 4,37 m
Capaciteit : 65 passagiers, 29 beneden en 36 boven
Motor : AEC AV 690 11,3 liter diesel 150 pk bij 1800 toeren/minuut
Versnelling : AEC direct automatic 4 versnellingen
Remsysteem : continue hydraulisch
Besturing : stuurbekrachtiging, draaicirkel 69
Gewicht : 8355kg onbeladen, 12751 kg beladen
Carrosserie : volledig aluminium
Chassis : 2 aparte stalen chassis frames (A en B)
A frame draagt de motor, het stuursysteem en voorwielophanging / vering
B frame draagt de achteras en achterwielophanging

Routemaster RMF (Northern General type)

Bouwperiode : 1964 tot 1965
Breedte : 2,44 m
Lengte : 9,14 m
Hoogte : 4,37 m
Capaciteit : 69 passagiers, 38 beneden en 31 boven
Motor : Leyland 0600 9,8 liter diesel 115 pk bij 1800 toeren/minuut
Versnelling : semi automatisch
Remsysteem : continue hydraulisch
Besturing : stuurbekrachtiging, draaicirkel 69
Gewicht : 7823 kg onbeladen, ca. 12700 kg beladen
Carrosserie : volledig aluminium
Chassis : 2 aparte stalen chassis frames (A en B)
A frame draagt de motor, het stuursysteem en voorwielophanging / vering
B frame draagt de achteras en achterwielophanging

Routemaster RMA (of BEA Routemaster)

Bouwperiode : 1966 tot 1967
Breedte : 2,44 m
Lengte : 8,38 m
Hoogte : 4,37 m
Capaciteit : 56 passagiers, 24 beneden en 32 boven
Motor : AEC AV 690 11,3 liter diesel 175 pk bij 2200 toeren/minuut
Versnelling : AEC direct automatic 4 versnellingen
Remsysteem : continue hydraulisch
Besturing : stuurbekrachtiging, draaicirkel 69
Gewicht : 8355kg onbeladen, 12751 kg beladen
Carrosserie : volledig aluminium
Chassis : 2 aparte stalen chassis frames (A en B)
A frame draagt de motor, het stuursysteem en voorwielophanging / vering
B frame draagt de achteras en achterwielophanging

Routemaster FRM

Bouwperiode : 1966
Breedte : 2,44 m
Lengte : 9,59 m
Hoogte : 4,37 m
Capaciteit : 72 passagiers, 31 beneden en 41 boven
Motor : AEC AV 690 11,3 liter diesel 175 pk bij 2200 toeren/minuut
Versnelling : AEC direct automatic 4 versnellingen
Remsysteem : continue hydraulisch
Besturing : stuurbekrachtiging, draaicirkel 682"
Gewicht : 8400kg onbeladen, 13200 kg beladen
Carrosserie : volledig aluminium
Chassis : 2 aparte stalen chassis frames (A en B)
A frame draagt aan de voorzijde het stuursysteem en voorwielophanging / vering en draagt aan de achterzijde de motor
B frame draagt de achterwielophanging